|
مہان سَر توں مانسہرہ۔۔اس بچ کتنی سچائی اے
تحریر :اختر نعیم
|
|
جدوں حضرت نوح علیہ السلام دے دور بِچ عذاب الٰہی آیا تے سارے دنیا تے پانڑیں ای پانڑیں ہوگیا، آبادیاں اس پانڑیں تَلے آکے مُک گیاں،ڈُب گیاں۔ فِر ہولیاں ہولیاں پانڑیں مُکیا ، صرف حضرت نوح علیہ السلام دی کشتی بِچ والے ہی انسان دنیا بِچ رہ گئے۔ اس توں بعد ای انہاں توں ای انسانی نسل اگے ٹُری۔ اس ویلے دنیا بچ کہڑی کہڑی زباناں بولیاں جُلدیاں آسیاں مَڑے کول اس حوالے نال کوئی مکمل معلومات نہی، گوکہ آخدے ہن کہ اس کشتی بچ ہندکو بولنا والا بی ہک فرد موجود آسا ورے اس دے کوئی ثبوت نہی مِلدے، تحقیق توں بعد ای ایہہ گل سامڑے آسکدی اے کہ ایہہ روایت کس حد درست اے۔ اسی محققین تے ای ایہہ گل چھوڑ دے آں کہ اس بچ کتنی سچائی اے۔
عرصہ دراز توں بعد فِر انسانی آبادی دنیا تے پھیلی تے انسان نے فر آبادیاں بڑائیاں، شہر تے گراں بنڑے، مڑے کول مکمل معلومات نہی ہن کہ کتنی واری آبادیاں بنڑ کے برباد ہویاں، اس سلسلے بچ مُڑی آپڑیں ہک اردو غزل دا ہک شعر اے کہ
ازل ازل سے پڑی ہیں یہ رہگذاروں میں
اجڑ اجڑ کے بسی ہیں یہ بستیاں ساری
یعنی ایہہ معلوم نہی کہ جو کُج اج آثار قدیمہ دی کھدائی دے دوران سامڑے آنڑاں والے کھنڈرات نظر آندے ہن اوہ کس کس دور بچ بنڑے تے تباہ ہوئے ایہہ بی لَمی کَہانڑی اے۔ پر جس طراں کہ مڑا شعر اے کہ کتنی واری ایہہ بستیاں بَنڑیاں تے اُجڑیاں۔
موہنحو داڑو، ہڑپہ، ٹیکسلا، تخت بائی، ضلع مانسہرہ وغیرہ توں برآمد ہونڑ والے کھنڈرات اسی پاسے اشارہ کردے ہن۔
اس ویلے اسی ضلع مانسہرے تے گل کراں کہ اِتھے بی کئی مقامات تے کھڈرات سامڑے آئے ہن میدانی علاقیاں بچ بی تےٹاکیاں( پہاڑاں )تے بی آثار مِلدے ہن۔
اساں دے ہک سنگی سُنڑ اس دی آپڑیں تحقیق دے مطابق ایہہ گل سامڑے آئی اے( مذید تحقیق جاری اے) کہ طوفان نوح توں بعد اِتھے ہک بڈی جھیل بنڑ گئی آسی، مانسہرہ دی کسی اُچی جائی تے کَھل کے اگر شمال دء پاسے دیخاں تے اگے وادی پکھل ہک پیالے دی طراں نظر آندی اے جس توں تقویت مِلدی اے کہ ایہہ جھیل آسی۔ایہہ جھیل کتنے عرصہ تک رہی اس بارے بی محققین دی رائے کسی ہورموقعے تے بیان کرساں۔ سَر دے معنی جھیل ہن ،پانڑیں دے کسی تالاب نوں بی سَرآخیا جُلدا آسا، چونکہ ایہہ سنسکرت دا لفظ اے اس واسطے ہندو جس چشمے یا پانڑیں دی جس جائی تے نہاندے آسے اس جائی نوں بی سَراں آخیا جُلدا آسا، بعض علاقیاں بچ ہونڑ بی سراں مشہور ہن۔
جس طراں کہ میں لِخیا اے کہ مانسہرے توں پکھل والے پاسے ہک جھیل بنڑ گئی آسی جس دی لمبائی چوڑائی کئی میل آسی ، پکھل دا پورا میدان تے اس تو اگے مشرقی پاسے بی پھیلے دا آسا۔
تُساں دیخیا ہوسی کہ اکثر بکروال ہک جائی توں دوئی جائی تک سفر دے دوران ہک مخصوس جائی تے قیام کردے ہن، اس جائی نوں،، پڑاؤ،، آخدے ہن۔ آجڑی( بکروال) ہر ایک اس پڑاؤ توں واقف ہوندے ہن۔ اسی طراں پرانڑیاں ویلیاں (وختاں) بچ شمالی علاقہ جات تے کشمیر جُلدیاں خوشیاں قافلےمانسہرے دی اُچی جائی قیام کردے آسے جتھوں اگے اس بڈی جھیل دا پورا علاقہ نظر آندا آسا، بس قافلیاں دے اس پڑاؤ دا ناں اس ویلے توں بعد ،، مہان سر،، پے گیا، مہان یعنی بڈی تے سَر دے معنی چھیل۔مہان سر بڈی جھیل۔ ( لولو سر، بابو سر، یعنی بابو جھیل ، لولو جھیل ۔ لولو جھیل دا ناں اصل بچ لالو جھیل آسا، انہاں تے بی جدا مضمون بچ بحث کرساں)اگر تساں نوں بکروالاں نال کُج ویلا گذارنا دا موقع ملے تو تُسی انہاں کولوں پُچھیو کہ انہاں دے مخصوص پڑاؤ دے کے کے ناں ہن۔
جِسراں کہ میں آخیا کہ قافلیاں دے اس پڑاؤ دا ناں پہلے مہان سر ہویا فِر مانسر تے ہونڑ مانسہرہ ہوگیا۔ ایہہ گلاں اس کالم بِچ مختصر لخیاں ہن ، اس حوالے نال اسی سنگی تحقیق کردے پئے آں، جس نوں بعد اِچ کتابی شکل دِتی جُلسی۔ انشااللہ
|
|
|
